Bebek boy kilo tablosu: DSÖ’ye göre kız ve erkek, 0-24 ay

Tek bir “ideal” kilo ya da boy yok; her ay için bir aralık var. Bu sayfadaki dört tablo (kız ve erkek, kilo ve boy) Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Çocuk Büyüme Standartları’ndan, doğumdan 24. aya kadar seçili aylar için, 3., 15., 50., 85. ve 97. yüzdelik değerleriyle verildi. Bebeğinizin ölçümünün hangi sütunlar arasına düştüğünü görebilirsiniz; ama asıl önemli olan tek bir sayı değil, zaman içindeki seyir. Yorumu çocuk doktorunuz yapar.

Kısa cevap

• Tablolar kaynaklı: değerler DSÖ’nün yayımladığı “basitleştirilmiş saha tabloları” PDF’lerinden alındı; yuvarlanmadı, değiştirilmedi. DSÖ standartlarının, DSÖ’nün Çok Merkezli Büyüme Referans Çalışması’nda toplanan verilerle geliştirildiği DSÖ sayfasında yazıyor.
• Kız ve erkek ayrı: NHS’ye (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi) göre erkek bebekler biraz daha ağır ve uzun olma eğiliminde, büyüme örüntüleri de biraz farklı; bu yüzden kız ve erkek için ayrı grafikler var.
• Aynı tablo her beslenme türü için geçerli: NHS, grafiklerin sağlıklı çocukların genelde izlediği büyüme örüntüsünü gösterdiğini; bebek anne sütü, formül ya da ikisiyle beslenmiş olsun bu örüntünün geçerli olduğunu belirtiyor.
• Ortanca (P50) bir hedef değil: AAP’ye göre 10. yüzdelikte olmak, 90. yüzdelikte olmaktan ne daha iyi ne daha kötü. Önemli olan büyümenin hızı ve seyri.

Tabloyu nasıl okursunuz?

• Doğru tabloyu seçin: bebeğinizin cinsiyeti (kız ya da erkek) ve ölçümün türü (kilo ya da boy).
• Satırı bulun: “Ay” sütunu bebeğin tamamladığı ayı gösterir; 0 doğum anıdır. Tabloda yalnızca 0-6. aylar ile 9., 12., 18. ve 24. aylar var. Aradaki aylar için DSÖ’nün kaynak dosyalarındaki ay ay tablolara bakın (yazının sonundaki kaynaklar bölümünde).
• Sütunu bulun: ölçümünüz hangi iki sütunun arasındaysa bebeğiniz o iki yüzdelik arasındadır. Örneğin 6 aylık bir kız bebeğin 6,4 kg olması tabloda P15 sütunundadır (15. yüzdelik). Bu bir not değil, bir konumdur.
• Tek ölçüme değil, ölçüm dizisine bakın: bebeğinizin her kontroldeki kilo ve boyunu not edin; seyri hekiminizle birlikte değerlendirin.

Sütun başlıklarındaki “P” yüzdelik (persentil) demek: P15, aynı yaş ve cinsteki çocukların yüzde 15’inin o değerin altında kaldığı noktayı gösterir. Beş yüzdelik, grafikteki bütün çizgilerin yerini tutmaz; hekiminizin kullandığı büyüme grafiği daha ayrıntılıdır.

Kız bebekler: kilo ve boy tablosu

Kız bebek, yaşa göre kilo (kg)

Kız bebek, yaşa göre boy (cm)

Erkek bebekler: kilo ve boy tablosu

Erkek bebek, yaşa göre kilo (kg)

Erkek bebek, yaşa göre boy (cm)

Persentil nasıl yorumlanır?

Üç kurum aynı noktada birleşiyor: bir sayıya değil, seyre bakılıyor.

• AAP (Amerikan Pediatri Akademisi): “önemli olan, belirli bir sayıdan çok çocuğunuzun büyümesinin hızı ve seyridir.” AAP, büyüme grafiğinde tek bir noktanın, zaman içindeki 5 ölçümü değerlendirmek kadar yararlı olmadığını söylüyor ve büyüme seyrinin ne gösterdiğini anlamanız için çocuk doktorunuzdan, aile hekiminizden ya da hemşirenizden yardım istemenizi öneriyor.
• NHS: bebeğin kilosu ve boyu bir çizgiyi birebir izlemeyebilir; ölçümler 1 çizgi yukarı ya da aşağı oynayabilir, ama 2 çizgiyi geçmesi daha az görülür. Bu olursa NHS, bir sağlık ziyaretçisiyle konuşmanızı öneriyor. NHS ayrıca kilo ve boyun farklı yüzdeliklerde olabileceğini, ama ikisinin genellikle birbirine yakın olduğunu söylüyor.
• CDC (ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri): büyüme izlemi, zaman içinde alınan doğru ölçümler dizisine dayanır. DSÖ, büyümenin değerlendirilmesinde +2 standart sapma eşiğini öneriyor; bu eşikler 2,3. ve 97,7. yüzdeliğe denk geliyor ve DSÖ grafiklerinde 2. ve 98. yüzdelik olarak işaretleniyor. CDC, olağan dışı bir büyüme saptanırsa ölçümlerin tıbbi ve aile öyküsüyle birlikte kullanılabileceğini ekliyor.
• T.C. Sağlık Bakanlığı (izlem protokolü, 2015 baskısı): çocukların çoğu genetik olarak belirlenmiş persentili izlediği için daha önce stabil olan büyüme eğrisinden önemli sapmalar hekim tarafından araştırılır. Protokol hekimlere yöneliktir; bir ebeveyn olarak bu eşikleri kendiniz uygulamanız beklenmiyor.

3. ve 97. yüzdeliğin dışında kalmak “hasta” demek değildir, aralık içinde kalmak da her şeyin yolunda olduğunun garantisi değildir. Bu tablodaki tek bir değer, “normal” ya da “anormal” demek için tek başına kullanılmaz. CDC’ye göre DSÖ, olağan dışı büyümeyi ±2 standart sapma eşiğiyle tanımlar; ama değerlendirme, ölçümlerin seyri ve öyküyle birlikte hekime aittir.

İlk haftalarda kilo

NHS’ye göre bebeklerin doğumdan sonraki ilk günlerde biraz kilo kaybetmesi olağandır. İlk 2 hafta içinde bebek, doğum kilosuna dönüp dönmediği anlaşılsın diye tartılır ve çoğu bebek 3. haftada doğum kilosunda ya da üzerindedir. Bebek çok kilo kaybederse ya da 3. haftaya kadar doğum kilosuna dönemezse NHS’ye göre ebe ya da sağlık ziyaretçisi beslenmenin nasıl gittiğini sizinle konuşur ve bebeğin genel sağlığına bakar.

Kayıp yüzdesi ya da gün sayısı gibi rakamları resmi bir kaynaktan doğrulayamadığımız için yazmıyoruz. İlk haftalarda beslenme düzeni için yenidoğan ihtiyaç listemize ve süt sağıyorsanız göğüs pompası rehberimize bakabilirsiniz.

Ne zaman çocuk doktoruna danışmalı?

Aşağıdaki maddeler, işaretlenen son madde dışında bir kaynağa dayanır. Bunlar tanı ölçütü değil, “hekimle konuşma zamanı” işaretleridir.

• Kilo ya da boy seyri hakkında kaygınız varsa, grafikteki seyrin ne gösterdiğini anlamak için çocuk doktorunuza ya da aile hekiminize sorun (AAP).
• İngiltere’de kilo ve boy ölçümlerinin 2 çizgi birden geçmesi için NHS, sağlık ziyaretçisiyle konuşmayı öneriyor. Türkiye’de buna denk gelen uygulamayı hekiminize sorun.
• Bebek çok kilo kaybettiyse ya da 3. haftaya kadar doğum kilosuna dönemediyse ebe, hemşire ya da hekimle konuşun (NHS).
• Ölçümleriniz DSÖ’nün işaretlediği ±2 standart sapma eşiklerinin (hekiminizin grafiğinde 2. ve 98. yüzdelik olarak görünür; bu sayfadaki P3/P97 sütunları onlara yakın ama aynı değildir) dışında kalıyorsa bunu hekiminize söyleyin; CDC bu durumda ölçümlerin tıbbi ve aile öyküsüyle birlikte kullanılabileceğini belirtiyor.
• Bebeğiniz erken doğduysa, değerlendirmeyi hangi tablo ve yaş üzerinden yapacağınızı hekiminize sorun (editoryal öneri, kaynaksız).

NHS, ilk 2 haftadan sonra, 6 aya kadar bebeğin ayda bir kereden sık, 6-12 ay arasında iki ayda bir kereden sık ve 1 yaşından sonra üç ayda bir kereden sık tartılmamasını öneriyor; ebeveyn isterse ya da sağlık endişesi varsa daha sık tartılabilir. Bu İngiltere uygulamasıdır. Türkiye’deki izlem takvimini doğrulamadık; kontrol zamanlarını aile hekiminizden öğrenin.

Doğru ölçüm

Tabloya işlenen bir değer, ancak ölçüm doğruysa işe yarar. Aşağıdaki maddeler T.C. Sağlık Bakanlığı’nın Bebek, Çocuk, Ergen İzlem Protokolleri’ndeki ölçüm tarifine dayanır (2015 baskısı).

• İki yaşın altındaki çocuklarda boy, baş-ayak tahtası kullanılarak yatar pozisyonda ölçülür; iki yaşın üstünde ayakta ölçülür.
• Ayakta ölçülen boy, yatarak ölçüme göre daha kısadır. Ölçüm yöntemi değişince değer de değişir; bu yüzden tablo ve ölçüm yöntemi birbirine uymalı.
• Boy ölçerken bebeğin dizlerine bastırılmaz. Protokole göre bu, bebekte kalça sorununa yol açabilir. Yenidoğanda baskı en aza indirilir.
• Kilo, bebek terazisinde (yatarak ya da oturarak) ölçülür; çocuğun giysileri çıkarılır, yalnızca iç çamaşırı ile tartılır.
• Ölçümden önce terazinin ayarı sıfırlanır.

Bu nedenle kayıt tutarken kontrolde hekimin ya da sağlık görevlisinin yaptığı ölçümü esas alın.

Sık sorulanlar

Bebeğim P3’ün altında ya da P97’nin üstünde. Sorun mu var?

Bu sayfadaki bilgilerle bunu söylemek mümkün değil. CDC’ye göre DSÖ’nün eşikleri ±2 standart sapmadır ve CDC bu durumda ölçümlerin tıbbi ve aile öyküsüyle birlikte kullanılabileceğini söylüyor. Ölçümü hekiminize götürün; seyri o değerlendirir.

Kız ve erkek tablosu neden farklı?

NHS’ye göre erkek bebekler biraz daha ağır ve uzun olma eğiliminde, büyüme örüntüleri de biraz farklı. Tablolardaki sayılara bakarak da görebilirsiniz: aynı ayda erkek bebeklerin değerleri genellikle kızlarınkinin biraz üzerinde.

Anne sütü alan bebek ile mama alan bebek aynı tabloyla mı izlenir?

NHS’ye göre grafikler, bebek anne sütü, formül ya da karışık beslenmiş olsun, sağlıklı çocukların genelde izlediği örüntüyü gösterir. CDC de ABD’de doğumdan 2 yaşa kadar DSÖ Çocuk Büyüme Standartları’nın, beslenme türünden bağımsız olarak kullanılmasını öneriyor.

Aylık kaç gram almalı?

Ebeveynler için bir aylık kilo artışı hedefi veren resmi bir kaynak bulamadık; bu yüzden bir gram rakamı yazmıyoruz. Tablolarda iki ayın değerlerine bakabilirsiniz, ama bunlar her bebeğin ulaşması gereken bir hedef değildir. Bebeğinizin kendi seyri önemli.

Bu tablolar hangi yaşa kadar?

Bu sayfa doğumdan 24. aya kadar olan değerleri içeriyor. Daha büyük çocuklar için hekiminize danışın.

Sonra ne yapmalı?

Ölçümlerinizi kontrol tarihleriyle birlikte not edin ve her kontrolde hekiminize gösterin. Hazırlık aşamasındaysanız doğum çantası listemize, ek gıda döneminde ihtiyaç duyacağınız ürünler için mama sandalyesi rehberimize ve ek gıda gereçleri kategorimize bakabilirsiniz.